BLYT – Bài 3: Một Mạng Người và 4.018 Mặt Cười 😁

Xem Các Bài Trước

Thu Nhập Bác Sĩ

Lần đầu tiên tôi đặt chân vào trong một BV của Trung Quốc là mùa hè năm ngoái (2013), trong một chuyến đi đến tỉnh Vân Nam [giáp biên giới Việt Nam]. Khi đó tôi bị nổi mẫn cả người. BS của tôi, môt người đàn ông thân thiện độ khoảng 50 tuổi, kêu tôi vào phòng ngay. Các bệnh nhân và một người lao công bu quanh xem tôi, một người đàn ông Mỹ, cởi áo ra để chỉ những vết đốm trắng trên da. Vị BS hỏi tôi sống ở đâu, tôi nói là Bắc Kinh. Đương nhiên rồi, ông nói – không khí ở Vân Nam rất khác, và đó là nguyên nhân của mẩn ngữa. Tôi nói với BS là những lần trước đến Vân Nam tôi không bị vấn đề gì. “Thế còn đồ ăn? Ở đây đồ ăn cay lắm. Hay là ông không quen nước uống vùng này.” ông hỏi. Tôi nói tôi quen ăn cay và toàn uống nước đóng chai. Vị BS bối rối, và khi tôi hỏi tôi nên làm gì, ông ấy khuyên tôi nên rời khỏi Vân Nam đi.
EABBA588-631B-49B7-930D-6C69A05806C6.jpg
BV Hữu Nghị Bắc Kinh
Lần thứ hai đến thăm một BV Trung Quốc, tôi được mặc áo blouse trắng đóng vai BS. Mông Hạ, một phẫu thuật viên khoảng 40 tuổi đồng ý cho tôi đi theo “học việc” một ngày tại BV Hữu Nghị Bắc Kinh. Những BS khác mà tôi tiếp cận để xin phỏng vấn đã từ chối, nhưng BS Mông Hạ vừa cho ra mắt một trang web quảng cáo kỹ thuật cắt bao tử để giảm cân (bariatric-surgery) mới nhất của mình, và ông cho rằng đây là cơ hội để tự quảng cáo. Tôi được ngồi trong góc phòng xem ông khám bệnh.
BS Meng.png
BS. Mông Hạ – Phó Giáo Sư và BS Trưởng BV Hữu Nghị Bắc Kinh – Chuyên Khoa Tiêu Hoá
Một người phụ nữ đứng tuổi bước vào. “Sao lâu rồi bà mới đến khám!”, BS Mông hỏi. Bà than là bị đau bụng và muốn hỏi BS về các kết quả xét nghiệm. Ông cho rằng triệu chứng đau bụng của bà là có liên quan đến táo bón. “May lắm thì tôi đi ngoài khoảng ba ngày một lần,” bà nói. BS Mông bảo “Như thế là không đủ. Bà phải đi ngoài mỗi ngày chứ. Bà thường ăn đồ ăn gì?” “Bánh bao, cơm và cháo,” bà trả lời. BS Mông khuyên bà nên ăn nhiều rau hơn, đồng thời khuyến cáo bà nên đến khoa tiết niệu để siêu âm. Tuy nhiên, bệnh nhân từ chối.

Phong Bì Lì Xì

Với vai trò chuyên khoa, BS Mông có đủ thời gian để làm quen với bệnh nhân và nghe các lo lắng của họ. Nhưng đây là thiểu số. Sau khi hết ca làm việc, BS Mông đưa tối đến văn phòng của một BS đa khoa thông thường. Vị BS đang viết toa cho một bệnh nhân nữ mặt đầy lo lắng. Khi tôi hỏi là hôm nay ông đã khám cho bao nhiêu bệnh nhân rồi, ông lẳng lặng thu gom mấy xấp hàng tá hoá đơn trải khắp mặt bàn và xếp thành một chồng trước mặt tôi.
A33030BB-12AB-46E8-A4A6-0F499742F233
Khám Bệnh tại Trung Quốc
Tôi đã được nghe vô số các câu chuyện về BS Trung Quốc làm việc quá sức. Một BS chẩn đoán hình ảnh tại Thượng Hài nóicon số kỉ lục cho lượng bệnh nhân mà một BS khám trong một ngày, mà ông được biết là, là 314. “Đó là con số tại BV Nhi Thượng Hải,” ông nói. “Một bác sĩ, 8 giờ sáng đến 6 giờ chiều – 10 tiếng, hai phút cho mỗi bệnh nhân.”
Theo một nghiên cứu tại tỉnh Thiểm Tây thì mỗi lượt khám trung bình là khoảng 7 phút, và trong thời gian đó BS chỉ dành 1,5 phút để nói chuyện với BN.
Vì BS có ít thời gian như vậy, nên BN cũng trở nên đòi hỏi và thúc giục hơn (pushy). Họ thường đứng đông trước phòng khám, và có khi đi vào mà không gõ cửa. BS Joe Passanante đến từ thành phố Chicago, có dịp sang trao đổi ở BV Hữu Nghị Bắc Kinh kể lại: “Có một lần tôi đang làm Hồi Sứ Tim Phổi (CPR) cho một người phụ nữ, thì bố mẹ của một bé gái bước vào phòng. Họ không quan tâm là tôi đang nhấn liên tiếp lên lồng ngực của một người đang chết, tìm cách cứu sống bà ấy. Họ đòi tôi phải khám cho con gái của họ.”
Sau một ngày đi theo chân BS. Mông Hạ, tôi để ý ông chưa nhận phong bì lì xì đỏ nào từ bệnh nhân. Ông ấy trả lời rằng tiền “bồi dưỡng” thường chỉ được đưa khi có các ca giải phẫu lớn, chứ ít khi thấy khi khám bệnh thông thường. Nhưng ông nói rằng các phong bì hối lộ đã trở nên quá quen thuộc ở BV Trung Quốc, nên hiếm khi có ai lưu ý cả. Bác sĩ ở Trung Quốc có lương thấp, nhưng được hỗ trợ thêm từ tiền thưởng, hoa hồng từ việc bán thuốc, và tiền bồi dưỡng của bệnh nhân. BS. Mông nói: ” Tôi muốn lái xe hơi, muốn có nhà. Tôi cần có thu nhập thêm. Nếu một bệnh nhân đưa phong bì lì xì sau khi phẫu thuật, tôi lẽ nào từ chối?”

Một Mạng Người và 4.018 Mặt Cười

Sau khi chứng kiến những bất cập trong hệ thống y tế – từ vấn đề BV quá tải, đến việc khám bệnh vội vàng, và phong bì lì xì – chẳng gì là ngạc nhiên khi công chúng Trung Quốc có cái nhìn khá “thù địch” đối với BS.
Sau vụ giết BS ở Hắc Long Giang, số lượng phản hồi của đại chúng thông cảm cho kẻ giết người có khi còn bằng với sự cảm thông cho BS tử nạn. Khi tờ Nhân Dân Nhật Báo [People Daily – cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng Sản Trung Quốc, tương đương với tờ Nhân Dân của Việt Nam] đăng câu hỏi online: “Bạn nghĩ gì sau khi đọc tin bệnh nhân giết BS?” và cho trả lời với các hình emoji, đa số người đọc (65%) đã chọn hình mặt cười 😁.
chinasurvey
Phản Ứng của Dân Mạng Trung Quốc Khi Được Hỏi về Án Mạng của BS Vương Hạo
Số lượng mặt cười 😁 lên đến 4.018 trong tổng số hơn 6.000 phiếu bầu, trước khi ban biên tập phải rút bài báo này xuống. Đài truyền hình trung ương CCTV [tương đương với VTV ở Việt Nam] đăng một phóng sự về cuộc bỏ phiếu này, và đặt ra câu hỏi: “Có khi nào tất cả chúng ta đều là những kẻ giết người?”
Theo tuần báo Economist của Anh, thì tuy bài báo đã bị rút xuống, dân mạng Trung Quốc vẫn chuyền tay nhau chụp màn hình. BS 26 tuổi, Lương Dĩnh Thông, tại BV Số 1 của Bắc Kinh nói: “Khi một BS ở Cáp Nhĩ Tân bị đâm tới chết, dân mạng lại tung hô kẻ giết người. Xã hội này có vấn đề rồi.”

Đòi Bồi Thường

Gần như mọi người dân Trung Quốc đều có câu chuyện riêng về việc mình bị BS hay BV đối xử tệ hại. Hầu hết các BV đều có phòng chăm sóc khách hàng, nơi mà BN có thể than phiền và đòi bồi thương. Thêm vào đó, họ còn có quyền kiện BS và BV ra toà về tội lạm dụng. Tuy vậy, đa số người dân Trung Quốc không tin tưởng vào hệ thống luật pháp, vì khả năng khiếu kiện thành công là không thể đoán được. Các BV cũng thích hoà giải riêng với BN, thay vì ra toà, vì sợ ảnh hưởng đến danh tiếng, và sợ trừng phạt của chính quyền địa phương khi BV có nhiều kiện cáo.

Biểu Tình Trước BV Trung Quốc

Nếu BN không hài lòng với kết quả giải quyết từ các kênh chính thức, họ sẽ thường tổ chức biểu tình. Năm 2013, môt bà mẹ 33 tuổi cáo buộc BV sai sót sau ca sinh mổ, và kêu gọi một tá bạn bè và người thân xông vào BV Số 6 của Bắc Kinh. Cuối cùng thì cô đòi được khoảng 10.000 USD tiền bồi thường. Tháng 5 năm nay (2014), tại Côn Minh, một người đàn ông, mà vợ và con bị tử vong trong một ca sinh mổ, đã leo lên nóc BV bế theo đứa con còn lại của mình. Ông doạ sẽ nhảy xuống tự vẫn và đám đông công chúng khiến cả khu vực bị kẹt cứng xe cộ. Trong những trường hợp khác khi BN tử vong và gia đình đổ lỗi cho BS, họ thường đặt tử thi trước cổng BV cho đến khi được trả tiền bồi thường.

Chiến Lược “Y Náo”

Tại Bắc Kinh, tôi gặp GS. Benjamin Liebman của trường luật Columbia Law School của Hoa Kỳ, người vừa viết một nghiên cứu về hiện tượng “Y Náo” tại Trung Quốc. [Y Náo: Yinao: 医闹, chữ náo trong từ náo loạn]. Ông nói rằng các cuộc biểu tình thường thành công trong việc đòi BV bồi thường, hơn là việc kiện tụng. Người nhà của BN còn có thể thuê những người biểu tình chuyên nghiệp. Một báo cáo ở tỉnh Sơn Đông cho biết: giá trung bình cho việc thuê người biểu tình là 50 Nhân Dân Tệ một ngày (khoảng 170 ngàn đồng).

Một BS chẩn đoán hình ảnh tại Thượng Hải cho tôi biết: “Nếu mẹ của bạn chết trong BV, sẽ có một “người cò” liên lạc: ‘Tôi có thể giúp bạn. Tôi có thể cho 20 người đến BV, tống tiền họ, và chia 50:50 lợi nhuận với bạn.’ Họ làm việc rất chuyên nghiệp.”

Điều đáng ngạc nhiên là: ở một đất nước, nơi mà ngay cả những cuộc hội họp nhỏ cũng phải xin phép chính phủ, thì những cuộc biểu tình này lại diễn ra mà không có ai can thiệp . Có thể các cơ quan chức năng coi “Y Náo” là một kênh đàm phán bồi thường y tế hữu hiệu.

 

Có những học giả cho rằng chính phủ Trung Quốc “ngầm” cho phép các cuộc biểu tình này, và coi chúng là những cái “van xả hơi” – giúp giảm áp lực từ những bức xúc xã hội khác, và là dấu hiệu cảnh báo sớm cho những vấn đề bất ổn lớn hơn. Nhà khoa học chính trị của Đại Học Berkeley tại California, Peter Lorentzen, gọi hiện tượng này là “biểu tình điều tiết” (regularizing rioting).

GS. Liebman thì nói: “Các cuộc biểu tình là một cơ chế chọn lọc, giúp chính phủ tìm ra những gia đình thật sự cần được giúp (những người biểu tình), và cung cấp chế độ an sinh xã hội cho họ.” Tuy nhiên vấn đề là “mọi người đều biết chính phủ có tiền để bồi thường cho người đi biểu tình khiếu kiện, và việc này trở thành động lực cho càng nhiều các cuộc biểu tình “Y Náo” khác.”

HẾT

Đón xem phần cuối – Bài 4: Đâu Là Giải Pháp?

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s