BLYT – Bài 1: Nạn Nhân của Hệ Thống

Chuỗi Bài Phóng Sự về Bạo Lực Trong Y Tế

Tác Giả: Christopher Beam
Biên Dịch: Trần Đặng Minh Trí (Dimitry Tran)
Link Bài Gốc

Bản Đồ Trung Quốc – Cáp Nhĩ Tân (Harbin)

Án Mạng Tại Khoa Thấp Khớp

Một ngày cuối tháng 3, năm 2012, khi những hạt tuyết mùa đông vẫn còn đọng lại trên mặt đường, cậu bé 17 tuổi, Lý Mộng Nam bước liêu xiêu lần cuối cùng vào Bệnh Viện (BV) Liên Kết Số 1. Đây là BV trực thuộc khoa y của Đại Học Y thành phố Cáp Nhĩ Tân (tên tiếng Anh là Harbin – thủ phủ tỉnh Hắc Long Giang, phía đông bắc Trung Quốc).

 

Bệnh Viện Liên Kết Số 1 – Trực Thuộc Đại Học Y TP Cáp Nhĩ Tân

Nam đến từ một huyện lỵ ở Nội Mông, cách đó 10 tiếng xe lửa. Xa xôi như vậy, nhưng đây đã là lần thứ 6 trong vòng hai năm qua cậu phải đến bệnh viện này. Trong thời gian đó, căn bệnh viêm cột sống (ankylosing spondylitis) của cậu càng ngày càng đau đớn. Sáng hôm nay, các bác sĩ của BV Liên Kết Số 1 đã kêu cậu đi đến một phòng khám khác ở đầu bên kia của thành phố, để chụp X-Ray. Và ngay khi cậu cầm hình chụp trở lại thì họ yêu cầu cậu phải quay trở lại phòng khám lấy kết quả chẩn đoán. Và lần thứ ba, khi cậu đến BV với đầy đủ giấy tờ, các bác sĩ nói họ rốt cuộc không thể điều trị vấn đề cột sống của cậu, bởi vì tiền sử bệnh lao (tuberculosis). Cuối cùng thì, cậu bé họ Lý phải quay về Nội Mông mà không được điều trị gì cả.

Cách đó mấy con đường, Vương Hạo, một bác sĩ (BS) 28 tuổi của BV Liên Kết Số 1, đang vội vã đến chổ làm. Thấy anh đi ngang qua, ông chủ phòng trọ hỏi với theo: “Đi ăn tối à?” BS Vương nói mình sẽ ăn sau, bây giờ  thì anh phải đến BV để trực ca tối. Khi anh đến nơi, cô Trương Hiếu Trung, một điều dưỡng khoa Thấp Khớp, đang trên đường đi ra. Anh rủ cô đi ăn với mình ngày hôm sau. Cả hai vừa về quê ăn Tết nên đây là dịp để họ hẹn hò ăn uống và hát karaoke.

BS Vương Hạo

Trong khi đó, cậu Lý Mộng Nam, và ông nội của cậu – Lý Lưu – đang trên đường về căn khách sạn nhỏ đối diện BV, nơi mà họ đang ở trọ. Lý Lưu nằm xuống chợp mắt nghỉ ngơi, và Nam nói mình sẽ đi dạo một vòng. Nhưng thật ra thì cậu đến một cửa hàng bán vận dụng gia đình gần đó, và mang trở lại BV một con dao gọt trái cây dài hơn 7 cm. Cậu đi thang máy đến tầng năm của BV, nơi đặt khoa Thấp Khớp mà đã từ chối điều trị cho cậu hồi chiều.

Cậu không có kế hoạch gì cả. Theo lời khai sau đó thì cậu muốn tìm người BS đã khám cho mình. Nhưng khi vừa ra khỏi thang máy, thì Nam đã xông tới chiếc áo blouse trắng đầu tiên trong tầm mắt. BS Vương Hạo đang ngồi trước máy vi tính, và bị Nam đâm lút cán lưỡi dao vào cổ. Khi các nhân viên y tế (NVYT) khác chạy đến thì Nam tấn công cả họ, cắt đứt tai một BS và chém bị thương hai người khác. Sau đó cậu định tự đâm vào cổ mình, nhưng vì con dao rẻ tiền nên cậu chỉ bị thương bề ngoài và đứt tay. Tự tử không thành công, Nam bỏ chạy.

Ông Lý Lưu nhớ là khi cậu cháu của mình về đến khách sạn, thì tay cậu đang ôm cổ và máu chảy ròng ròng qua kẽ ngón tay,  thấm ướt áo khoác và quần jean. “Con không muốn sống nữa,” Lý Mộng Nam nói, và nằm ra giường. Ông Lưu lấy giấy ăn và khăn trải giường quấn vết thương ở tay và cổ cho Nam, rồi đưa cậu đến khoa cấp cứu của BV nằm ngay bên kia đường. Trong khi Nam được điều trị, một trong số các BS bị cậu chém lúc nãy cũng có mặt trong khoa cấp cứu, và nhận diện ra cậu. Nam nhanh chóng bị bắt giữ. Cùng lúc đó, ở cuối hành lang, trong khoa ICU, BS Vương Hạo được các đồng nghiệp của mình xác nhận tử vong.

 

Thông Tin Truy Điệu BS Vương Hạo

Đại Dịch Bạo Lực Y Tế

Vụ án mạng tại Cáp Nhĩ Tân lập tức được truyền thông quốc gia Trung Quốc theo dõi. Bộ trưởng Bộ Y Tế Trung Quốc kêu gọi trừng phạt kẻ gây án thật nghiêm khắc. Bốn tháng sau, khi Lý Mộng Nam ra toà, chính phủ Trung Quốc cho phép báo chí vào đưa tin. Tờ tuần san Caixin chạy tít “Xung Đột Giữa Bác Sĩ và Bệnh Nhân”. Còn tạp chí y tế hàng đầu của Anh, The Lancet, cảnh báo rằng “các bác sĩ Trung Quốc đang trong cơn khủng hoảng (crisis)”.

Bài Báo Trên Tạp Chí Lancet

Các hành động bạo lực nhắm vào NVYT đã trở thành cảnh tượng quen thuộc ở Trung Quốc. Tháng 9 năm 2011, một nghệ nhân thư pháp ở Bắc Kinh, do không hài lòng về việc điều trị ung thư cổ họng (throat cancer) đã đâm BS của mình 17 lần. Tháng 5, 2012, một người phụ nữ dùng dao tấn công một điều dưỡng (ĐD) trẻ tại Nam Kinh, sau khi gặp phải một biến chứng từ một cuộc phẫu thuật diễn ra 16 năm trước đó. Chỉ trong hai tuần tháng 2 năm nay (2014) đã có liên tục những sự kiên bạo lực y tế. Các bệnh nhân nổi giận đã đánh liệt người một ĐD ở Nam Kinh, cắt cổ một BS ở Hà Bắc, và dùng ống nước bằng chì đánh chết một BS ở Hắc Long Giang.

Các Điều Dưỡng và Bác Sĩ Bị Giết Tại Trung Quốc Năm 2014

Theo thống kê của Hiệp Hội Quản Lý BV Trung Quốc, thì từ 2002 đền 2012, các sự kiện bạo lực nhắm vào NVYT tăng liên tục 23% mỗi năm. Hiện tại thì trung bình mỗi BV ở Trung Quốc sẽ là nạn nhân của 27 vụ tấn công mỗi năm.

Khi các chi tiết của vụ án mạng tại Cáp Nhĩ Tân được đăng tải, thì giọng điệu của truyền thông với kẻ sát nhân trở nên mềm mỏng hơn: Lý Mộng Nam không phải là một người điên, hay có tiền sử bạo lực. Cậu chỉ là một nạn nhân của xã hội, và đã phản kháng lại. Cái chết của BS Vương Hạo đã trở thành biểu tượng của sự sụp đổ trong mối quan hệ giữa BS và bệnh nhân, và sự rối loạn hoàn toàn của hệ thống y tế Trung Quốc.

Nạn Nhân của Hệ Thống

Khi ra toà, Lý Mộng Nam được luật sư Vệ Lương Nguyệt bào chữa. Luật Sư Vệ nổi tiếng trong việc bảo vệ những thân chủ ‘khó nuốt’. Ông và vợ đã từng bị tạm giam do làm việc với những vụ án khiến chính phủ không hài lòng. Tuy nhiên khi được một đồng nghiệp giới thiệu Lý Mộng Nam, ông Nguyệt đã nhận ngay. Luật Sư Vệ nói, khi nghe truyền thông đưa tin, ông đã tự hỏi “Vì sao mà bệnh nhân lại đến bước đường cùng này?”

Toà Xử Vụ Án Cáp Nhĩ Tân

Trước khi vụ án được đưa ra xử, Luật Sư Vệ được gặp Nam. Trong căn phòng tạm giam, cậu bé họ Lý hoàn toàn im lặng và nhìn mông lung. Một đồng nghiệp của Luật Sư Vệ nói “Tôi có cảm giác cậu bé này hoàn toàn vô hồn.”

Vì cậu Lý Mộng Nam dưới 18 tuổi, cơ quan công tố đề nghị mức án cao nhất dành cho vị thành niên – đó là tù chung thân. Tuy nhiên, khi tìm hiểu thêm về Nam, Luật Sư vệ và các đồng nghiệp cho rằng bản thân cậu cũng là một nạn nhân. Họ quyết định xây dựng kế hoạch bào chữa dựa trên lập luận rằng hệ thống y tế đã bao nhiêu lần dày vò cậu. “Tuy không có lời bào chữa nào cho việc Lý Mộng Nam giết người,” lời khai của bị cáo trước toà cho biết, “lý do chính khiến thảm cảnh này xảy ra, là sự vô trách nhiệm, việc kê thuốc quá liều, và chất lượng dịch vụ tệ hại của BV.”

Gian Nan Chữa Bệnh

Bị Can Lý Mộng Nam Trước Toà

Lý Mộng Nam sinh năm 1994 và lớn lên ở Đại Dương Thụ, thuộc huyện Hulunbuir, vùng Nội Mông phía cực bắc Trung Quốc – cạnh biên giới Mông Cổ. Thị trấn này được biết đến với những cánh đồng cỏ rộng và những mỏ than lớn. Bố mẹ của Nam chia tay khi cậu mới một tuổi, và cậu được ông mà nội nuôi khi bố đi tìm việc ở các thành phố khác. Khi Nam ba tuổi, bố của cậu phải đi tù do tham gia vào một vụ cướp không thành. Nam học không tốt, và giáo viên cấp hai khuyên cậu nên nghỉ học đi. Năm 15 tuổi, cậu đến sống với người dì ở Bắc Kinh. Mượn giấy chứng minh thư của một người bạn lớn tuổi hơn, Nam tìm được việc dọn dẹp nhà tắm công cộng, nơi mà cậu nhận được tối đa là 700 Nhân Dân Tệ một tháng (khoảng 2.4 triệu VNĐ).

Sau vài tháng đi làm, chân của cậu bắt đầu bị đau. Cậu đến BV nhưng không có tiền để làm tất cả những xét nghiệm cần thiết để chẩn đoán. Nam bỏ Bắc Kinh về nhà, nhưng những BV ở miền quê lại không có chăm sóc chuyên khoa, nhiều nơi còn không có các thiết bị y tế cơ bản. Tháng 9 năm 2010, Nam và ông nội mua vé tàu lửa rẻ tiền đến Cáp Nhĩ Tân, thành phố lớn gần nhất, để chữa bệnh.

Như tất cả các BV tuyến trên ở Trung Quốc, BV Cáp Nhĩ Tân đông nghìn nghịt bệnh nhân. Một BS ở đây chẩn đoán bệnh viêm khớp (synovitis), và kê một loạt các mũi tiêm cho Nam. Chẩn đoán này hoá ra lại sai, và khi ra toà, Luật Sư Vệ lập luận rằng tình trạng của Nam đã bị tệ đi do kết luận bệnh sai của BV.

Bệnh Viêm Cột Sống Dính Khớp

Mùa xuân năm sau, bệnh tình của Nam càng nặng và rõ ràng chẩn đoán của BV Cáp Nhĩ Tân là sai. Mặc dù đang tuổi mười mấy, nhưng Nam đi đứng như một người già. Bà nội của cậu nói với các phóng viên “Nam còn không thể ngồi xuống toilet khi đi vệ sinh”.

Đến tháng 4, ông nội của Nam đưa cậu đến Cáp Nhĩ Tân lần nữa. Lần này thì cậu được chẩn đoán đúng, ankylosing spondylitis, căn bệnh viêm cột sống dính khớp, khiến cho các đốt sống gắn liền hoàn toàn với nhau – hay còn gọi là “cột sống cây tre” (bamboo spine).

Thuốc Đắt Tiền

Một Liều Thuốc Remicade

Căn bệnh này không có thuốc trị, nhưng các BS giải thích rằng các triệu chứng của bệnh có thể được xử lý bằng một loại thuốc tiêm tĩnh mạch tên là Remicade. Đối với môt gia đình Trung Quốc nghèo, 39.000 Nhân Dân Tệ (khoảng 129 triệu VNĐ) cho các lượt tiêm, là một con số chóng mặt. Nam có bảo hiểm y tế dành cho công nhân nhập cư, tuy nhiên nó chi trả chưa đến phân nửa tổng chi phí cuối cùng là lên đến 80.000 Nhân Dân Tệ (khoảng 269 triệu VNĐ). Nam và gia đình phải xoay sở phần phí còn lại. Rốt cuộc thì họ phải gom ghém tiền hỗ trợ thất nghiệp của Nam, tiền hưu của ông nội cậu, và vay mượn từ gia đình và bạn bè để chạy chữa cho Nam.

Sau đợt tiêm Remicade đầu tiên, Nam cảm thấy khoẻ hơn ngay lập tức. Cậu chạy nhảy khắp sân nhà, gọi bà ngoại của mình thật to, “Bà ơi nhìn đây, con có thể chạy được rồi!”

Nhưng một tháng sau đó các BS phát hiện ra cậu nhiễm bệnh lao – có thể là do hiệu ứng phụ của thuốc Remicade khiến cho hệ miễn dịch bị suy yếu. Họ bảo Nam là phải dừng thuốc Remicade cho đến khi bệnh lao được chữa khỏi. Khi ra toà, Luật Sư Vệ cho rằng BV đã biết là Nam có bệnh lao từ trước khi bắt đầu tiêm thuốc Remicade, ám chỉ là: các BS đã không nói gì bởi vì lợi nhuận hấp dẫn từ loại thuốc đắt tiền này.

Lý Mộng Nam phải nằm bệnh viện huyện bốn tháng để điều trị lao, trước khi quay trở lại Cáp Nhĩ Tân để chữa bệnh cột sống. Theo ông nội của cậu, thì trong giai đoạn này Nam bắt đầu có hành vi khác lạ. Đôi khi cậu bất ngờ bật cười, rồi đi lại la lối trong đêm khuya. Tuy nhiên, khi quay về Cáp Nhỉ Tân lần cuối cùng, thì họ cảm thấy lạc quan. Nhưng rồi, họ nhận tin là Nam vẫn chưa hoàn toàn hết bệnh lao, và việc điều tri với thuốc Remicade sẽ bị hoãn thêm ba tháng nữa. Tin này khiến cho Nam trở nên tuyệt vọng.

Lý Mộng Nam Nghe Tuyên Án

BS điều trị đã không đưa tin xấu này cho Nam trực tiếp. Thay vào đó, BS đã bắt cậu đợi ở ngoài phòng khám khi ông nói chuyện với ông nội của Nam. Theo Luật Sư Vệ, đây là lúc mà thân chủ của ông cảm thấy bị xúc phạm nhất.

Luật sư kể lại: “Tư duy của Nam lúc đó là ‘Liệu những người này có đang lừa đảo mình?’ ‘Mình đã đến đây bao nhiêu lần rồi, và câu trả lời lần nào cũng là ‘Không, không, và không’.”

Hết

Mời các bạn đón xem Bài 2: Bác Sĩ ‘Chân Đất’ – Làm Việc Kiệt Sức và Văn Hoá Phong Bì

1 Comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s